Ayala/Aiara
Álava · País Vasco
Ayala (cooficialmente en euskera: Aiara) es un municipio de España perteneciente a la provincia de Álava, en la comunidad autónoma del País Vasco. El término municipal cuenta con una población de 2921 habitantes (INE 2025).
Sekcie, ktoré môže premium radnica upravovať · Pevné sekcie sprievodcu
Pôvod
El actual municipio de Ayala comprende la mayor parte de la antigua Tierra de Ayala. Esta abarcaba también los actuales municipios de Amurrio (sin Arrastaria), Oquendo y parte de Arceniega. Se trataba de una región que administrativamente estaba diferenciada de Álava y Vizcaya, y por tanto podría ser considerada como una provincia de la Corona de Castilla. Este sistema se mantuvo hasta 1842, cuando quedó integrada totalmente en la provincia de Álava.
Ayala aparece mencionado como tal por primera vez en el siglo X. Esta ha sido la forma más común de transcripción del nombre, que también ha conocido otras formas como Aialha (siglo XVI) o Aiala (siglo XV). Se trata de una comarca que desde antiguo ha sido atravesada por la frontera lingüística entre castellano y euskera (si bien la parte históricamente vascófona es mucho más extensa, llegando hasta el Valle de Llanteno y Arceniega), de tal forma que en ella coexisten topónimos vascos y romances. Como el euskera se dejó de hablar en las partes vascófonas de la Tierra de Ayala allá por el siglo XIX no llegó hasta la actualidad oralmente la forma tradicional de llamar a la comarca en lengua vasca. Hoy sabemos que en vasco se le llamaba Aiara gracias al testimonio escrito que dejó el cronista guipuzcoano Esteban de Garibay en el siglo XVI: se llamó Ayara en lengua Bascongada de la mesma tierra, y oy en día se llama de la mesma manera, y por corrupción dicen en la castellana Ayala. La Real Academia de la Lengua Vasca estableció de acuerdo a dicho testimonio que el nombre en lengua vasca del municipio debía ser Aiara (actualización de Ayara a la moderna ortografía vasca). Desde 1997, el nombre oficial del municipio es Ayala/Aiara recogiendo el nombre vasco del municipio.
No está claro sin embargo cual es el origen etimológico del nombre, o si tal y como creía Garibay Ayala derivaba de Aiara. Existe una etimología popular muy antigua que explica el origen del nombre con una leyenda, que al menos se remonta a la obra del cronista vizcaíno Lope García de Salazar en el siglo XV. Según García de Salazar la Tierra de Ayala era una tierra de nadie entre Vizcaya y Castilla, una tierra muy apetecible pero que ni castellanos ni vizcaínos se atrevían a poblar por no incomodar a sus vecinos.
Los filólogos solo se ponen de acuerdo en no dar verosimilitud a esta leyenda, dado que Ayala aparece mencionada ya en el siglo X y el susodicho rey Alfonso VI, que supuestamente la bautizó, no reinó hasta el siglo XI. De aquí en adelante no caben más que hipótesis, ya que es un topónimo oscuro. Julio Caro Baroja comentó que podría tener relación con la palabra en lengua vasca aiher que significa cuesta o pendiente. En libros de etimologías y apellidos vascos aparece con significados como declive de la eminencia (de aiher alagar), lado de la pendiente (de aiher alde) o pastizal (relacionado con alha); pero estas etimologías no tienen base documental o científica que las sustente más allá del parecido de las palabras.
Se ha tratado de establecer relación entre Ayala y otros topónimos alaveses como Guevara o Vírgala que aparecen documentados también como Guevala y Bírgara, presentando la misma alternancia que Ayala y Aiara. También con otros topónimos vascos con terminación en -ara. Podría ser un nombre compuesto Ai+ara. Dado que en la localidad navarra de Eslava aparece el topónimo Aiareta se ha querido ver también la existencia de un antropónimo basado en el nombre Aioro o Aiora detrás de Ayala.
História
Ayala (cooficialmente en euskera: Aiara) es un municipio de España perteneciente a la provincia de Álava, en la comunidad autónoma del País Vasco. El término municipal cuenta con una población de 2921 habitantes (INE 2025).
Pamiatky
•Palacio Atxa
•Iglesia de Santa Eufemia
•Espadaña
Čo navštíviť
V tejto sekcii zatiaľ nie sú žiadne informácie. Profil dediny ich môže doplniť z panela.
Galéria
Slávnosti
September 2026
Slávnosti tento mesiac
- Tento mesiac nie sú zaznamenané žiadne slávnosti.
Zvyšok roka
- Apríl: San Prudencio (28)
- Júl: Fiestas de Zuaza (18)
Kalendár podujatí
Trhy
Nájdite deň a miesto trhu v okolí:
Gastronómia
V tejto sekcii zatiaľ nie sú žiadne informácie. Profil dediny ich môže doplniť z panela.
Trasy a turistika
•Sopeñako errege bidea (GR 284)
Trasy, ktoré vedú cez Ayala/Aiara
Služby
Máte podnik v Ayala/Aiara? Inzerujte ho zadarmo a na premium prejdite, kedy budete chcieť. Uverejniť môj podnik zadarmo
Slávne osobnosti
•Iñaki Isasi, ciclista español
•Estanislao de Urquijo y Landaluce, político y empresario español (1816–1889), I marqués de Urquijo
•Andrés Antonio Gorbea, ingeniero y militar español naturalizado chileno
•Ramón de Llano y Chávarri, empresario y político español dedicado al tráfico de esclavos
Radnica
Gobierno municipal:
Organización territorial:
El municipio de Ayala está compuesto por 23 concejos que abarcan 24 pueblos. Los pueblos de Menagaray y Beotegui fusionaron sus concejos en 1976.
Nota: Los datos de población corresponden al INE. Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por Unidad Poblacional.
Radnica obce Ayala/Aiara
Gobierno municipal: Organización territorial: El municipio de Ayala está compuesto por 23 concejos que abarcan 24 pueblos. Los pueblos de Menagaray y Beotegui fusionaron sus concejos en 1976. Nota: Los datos de población corresponden al INE. Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por Unidad Poblacional.
Tu profil vašej radnice alebo adresa vášho webu. Ste z radnice? Prejdite na premium, aby ste mohli doplniť svoj profil a upravovať obsah svojej obce. hola@ciudadesypueblos.es
Ako sa sem dostať
- 🚗 Vo vzdialenosti 30 km od Bilbao (asi 21 min autom)
- 🚗 Vo vzdialenosti 52 km od Vitoria-Gasteiz (asi 37 min autom)
🧭 Cestovanie po španielskych dedinách: praktický sprievodca — Otváracie hodiny, doprava, peniaze a zvyky, kým vyrazíš na cestu.
- ✈️ 36 km od letiska Bilbao (asi 25 min autom)
- ✈️ 45 km od letiska Vitoria (asi 32 min autom)
Praktické informácie
🅿️ Kde zaparkovať
- Kde zaparkovať · vo vzdialenosti 0.6 km
- Kde zaparkovať · vo vzdialenosti 0.8 km
- Kde zaparkovať · vo vzdialenosti 2 km
🏧 Najbližší bankomat
- Banco Guipuzcoano · vo vzdialenosti 6.8 km
- Banco Santander · vo vzdialenosti 6.8 km
- Laboral Kutxa · vo vzdialenosti 6.8 km
⛽ Najbližšia čerpacia stanica
- Estación de Servicio San Mateo · vo vzdialenosti 6.3 km
- Ballenoil · vo vzdialenosti 7.2 km
- Estaciones GB · vo vzdialenosti 8.1 km
ℹ️ Turistická kancelária
- Humedales de Aiaralde · vo vzdialenosti 2.1 km
- Turistická kancelária · vo vzdialenosti 2.7 km
🔭 Vyhliadky
- Vyhliadky · vo vzdialenosti 4 km
Autobusy
9 paradas de autobús en el municipio:
•Menagarai
•Ibagüen
•Respaldiza
•Kexaa
Ako sa tam dostať verejnou dopravou (trasy a cestovné poriadky)
Lekáreň a zdravie
•Farmacia José Enrique Cáceres Graupera — Plaza del Ayuntamiento 2
•Arespalditzako Kontsultategia — 16
Nástenka a novinky
Prihláste sa so svojím profilom aby ste mohli prispievať. Uverejňovanie na nástenkách je zadarmo.
Táto nástenka je zatiaľ tichá.
Smútočné oznámenia
V dedine Ayala/Aiara momentálne nie sú zverejnené žiadne smútočné oznámenia.
✝ Zverejniť smútočné oznámenie Smútočné oznámenia z provincie Álava →
Na pamiatku
V Ayala/Aiara zatiaľ nie je žiadna spomienka.
Videá
Objavte Ayala/Aiara na videu: